ACTUEEL

De geweldplegers in de Franse steden zullen betalen voor de schade die ze hebben aangericht, belooft president Emmanuel Macron. Dat iemand die schade veroorzaakt, die ook moet vergoeden, is een basisregel in de democratische rechtsstaat. De regel heeft een dubbele functie: hij maant iedereen aan tot voorzichtigheid (zoniet zal je voor schade betalen) en geeft iedereen de zekerheid (of minstens een waarschijnlijkheid) dat hij een vergoeding krijgt voor geleden schade.

In het geval van collectief en destructief straatgeweld blijft die basisregel helaas dode letter. Degenen die als eersten in de rij staan om gebouwen, monumenten, huizen en handelszaken te verwoesten en leeg te roven, hebben buiten hun lijf en leden meestal niets en hebben dus ook niets te verliezen. Een procedure tot schadevergoeding heeft geen enkele zin. Je bent meer geld kwijt aan erelonen van advocaten en aan proceskosten dan wat zo’n proces je ooit kan opleveren. Op mensen zonder geld of goed valt niets te verhalen. Ze zijn – laat ons niet naïef zijn – veelal ook niet van plan om te werken voor een eerlijk loon om hun schulden af te betalen.

Een tweede basisregel is dat wie een strafrechtelijk feit pleegt (diefstal, brandstichting, geweldpleging tegen hulpdiensten…) daarvoor adequaat gestraft wordt. Maar ook dat die straf de betrokkene iets ontneemt. De achterliggende reden is dat een normaal denkende mens een dergelijke straf (een boete, een gevangenisstraf) wil ontlopen. Maar ook die aanname geldt hier niet. Een in verhouding zeer kleine groep personen is tot alles bereid en tot alles in staat. Het verschil tussen thuis niets doen en in de gevangenis niets doen, is niet zo groot.

Bovendien is het niet zelden een illusie om te denken dat de daders ook daadwerkelijk gestraft worden (als ze al geïdentificeerd en gevat kunnen worden en als al concreet kan worden aangetoond welke feiten ze precies hebben gepleegd, wetende dat de beelden die online verspreid worden ook niet zelden van daders zelf afkomstig zijn). In België is er met name een structureel probleem met onze gevangenissen. Ze zitten overvol en de omstandigheden zijn er mensonterend. Bovendien worden veel misdrijven nu al gewoonweg niet meer vervolgd om de eenvoudige reden dat daarvoor de mensen noch de middelen beschikbaar zijn.

We raken daar al jaren aan gewend. Slagen en verwondingen die niet leiden tot arbeidsongeschiktheid, kleinere diefstallen, phishing tot een bepaald bedrag: het wordt allemaal niet vervolgd. Al jaren worden diefstallen van bronzen beelden en ornamenten, onder meer op begraafplaatsen, niet vervolgd. Criminelen kunnen gewoon hun gang gaan. Dan moet je niet meer verwachten dat het politioneel en justitieel systeem een antwoord heeft op destructief, schijnbaar irrationeel geweld dat uitgaat van personen die niets te verliezen hebben.

Het contrast met het handhavingsapparaat dat sinds 1 april op Vlaams niveau in stelling is gebracht, is groot. Verjaringstermijnen voor bouwmisdrijven zijn drastisch verlengd, inspecties kregen sterk uitgebreide bevoegdheden, de regelingsmogelijkheden van lokale besturen worden beperkt. De Vlaming die een bouwmisdrijf heeft gepleegd, kan op strenge vervolging en bestraffing rekenen. Maar op de nihilistische crimineel die de boel kort en klein slaat, hebben politie en justitie geen antwoord.